Mak polny (Papaver rhoeas)

To jedna z nielicznych trwale zadomowionych w Polsce roślin o krwisto czerwonych kwiatach. 

Informacje ogólne

Nazwa gatunkowa: mak polny Papaver rhoeas L.

Rodzina: makowate Papaveraceae 

Status w Polsce: zadomowiona w starożytności, pospolita

Morfologia

Wiotka, dość wysoka (do 0,9 m) roślina jednoroczna. Łodyga owłosiona, ulistniona skrętolegle i kanciasta, zwykle prosta, rzadko słabo rozgałęziona. Liście pod wieloma względami podobne do liści chabru: również szarozielone, również dwu typów: dolne pierzastodzielne, z ogonkami, ząbkowane, natomiast górne są siedzące. Kwiaty jaskrawo czerwone, podzielone na kielich i koronę, wyrastają pojedynczo na pędzie. Kielich o dwu działkach, owłosiony równie mocno jak łodyga, z czasem opada. Korona o czterech krwiście czerwonych lub purpurowych płatkach, zawsze z czarną cętką u nasady. Pręciki bardzo liczne, fioletowe, cienkie, a słupek pojedynczy, gruby, ze znamieniem o 5-18 promieniach. O ile pąk kwiatowy maku polnego luźno zwisa, o tyle rozłożony kwiat i formujący się zeń owoc (makówka) sterczą sztywno wyprostowane. Owocem maku polnego jest powszechnie znana, wielonasienna, odwrotnie jajowata i naga torebka, zwana makówką. Tak samo jak u bławatka i kąkola również nasiona maku polnego pozostają żywe w glebie przez wiele lat i to mimo stosowania herbicydów.

Zalecenia uprawne

Choć w Polsce mak polny rośnie dziko jako chwast zbóż, to jednak bywał celowo uprawiany na przestrzeni wieków. Jego mocny, czerwony kolor czynił go ważną rośliną barwierską i kosmetyczną. Od tysiącleci do dziś barwi się nim leki, wina, płyny do higieny intymnej na czas menstruacji, robi szminki, czerwone farby i atramenty. Preferuje gleby suche i lekkie, ale zasobne w azot i fosfor. Ogrodnicy otrzymali szereg odmian ozdobnych na rabaty albo kwiat cięty, nierzadko o płatkach postrzępionych, śnieżno białych bądź różowych. W latach 90 we Włoszech wyhodowano niemal czarną odmianę ‘Evelina’ (sterylny mieszaniec z m. wątpliwym P. dubium).

Miododajność

Mak w ogóle nie wytwarza nektaru, za to produkuje mnóstwo pyłku, więcej od pozostałych chwastów polnych. Prof. Sudnik-Wójcikowska z Wydz. Biologii UW i Tow. Przyrodnicze „Bocian” zalecają mak polny do mieszanek na pastwiska dla dzikich zapylaczy, zwłaszcza trzmieli i samotnych pszczół. Jako gatunek pyłkodajny mak polny nie przyciąga motyli, a pszczołom miodnym i trzmielom dostarcza jedynie pokarmu białkowego. Najobficiej pyli zatem i karmi najwięcej owadów zaraz po otwarciu kwiatów, czyli rano (godziny: 6.00-9.00). Owady oblatują maki nawet dłużej, większość kończy je odwiedzać koło 13.00.

Ciekawostki

Pyłek maku polnego roznoszą wyłącznie owady, ale nie wiatr, zatem nie uczula on alergików. Czerwone maki w krajach anglosaskich, zwłaszcza UK, Kanadzie i Nowej Zelandii kojarzą się z I wojną światową. W Polsce zaś z II wojną, a dokładniej Bitwą o Monte Cassino. Od 2010 ogranicza się ich noszenie z uwagi na presję rządu ChRL, któremu maki te błędnie kojarzą się z okazalszym, białym lub jasnoróżowym m. lekarskim P. somniferum i wojnami opiumowymi.