Pierwiosnek lekarski

Rola pierwiosnka lekarskiego

Rola użytkowa

• Od wieków znana jako surowiec zielarski. Ma silne działanie wykrztuśne, wykorzystywane w leczeniu przeziębień, kaszlu, zapalenia oskrzeli. W dawnej medycynie roślinę nazywano „paraliżowym zielem”, stosując ją również przy migrenach, reumatyzmie i bezsenności. Pierwiosnek lekarski opisywany był jako roślina lecznicza m.in. przez Hildegardę z Bingen, Hieronima Bocka, Tabernaemontanusa, Leonharta Fuchsa, Konrada Gesnera, Otto Brunfelsa.
• Młode liście są jadalne w niewielkich ilościach i z umiarem na surowo lub gotowane. Można jej dodać do sałatek i zup. Kwiaty o miodowej woni wykorzystywać można do deserów i potraw wytrawnych, aromatyzowania wina i octów, barwienia pokarmów lub jako cukier pierwiosnkowy. W Wielkiej Brytanii kwiaty pierwiosnków fermentowano w wodzie z cukrem tworząc napój w rodzaju wina, któremu przypisywano właściwości uspokajające i lekko narkotyczne. Tam też dodawane są do dżemów i marynat, a kandyzowane używane są do ozdoby wyrobów cukierniczych. Kwiaty stosowane były także do zaparzania namiastki herbaty. Korzenie zawierają skrobię, a liście dużo witaminy C.
• Roślina kosmetyczna, możliwa do wykorzystania w pielęgnacji twarzy i włosów. Napar z kwiatów użyty do płukania włosów nadaje im połysk, miękkość i delikatny zapach. Zalecany jest też do przemywania skóry przetłuszczającej się, o zanieczyszczonych porach, działając ogólnie tonizująco i wygładzająco. •Dawniej stanowił surowiec do wyrobu mydeł piorących. Ceniono jego delikatność, gdyż nie uszkadzał delikatnych tkanin i barwników.

Rola biocenotyczna

Pierwiosnek lekarski jest rośliną miododajną, a miód z nektaru pierwiosnka może mieć duże walory smakowe. Stanowi jedno z ważniejszych źródeł wczesnego nektaru w środowiskach naturalnych. Wydajność miodowa wynosi 2-5 kg/ha. Przyciąga różnorodne zapylacze, przyczyniając się do zachowania bioróżnorodności na łąkach i murawach. Kwiaty są intensywnie odwiedzane przez pszczoły samotnice, muchówki, trzmiele, motyle i inne owady. Liście i nasiona stanowią pokarm dla owadów i innych drobnych zwierząt. Gąsienice rzadkiego motyla wieleny plamowstęg rozwijają się wyłącznie na pierwiosnkach W korzeniach pierwiosnka lekarskiego stwierdzono mykoryzę arbuskularną. Zwierzęta domowe chętnie zgryzają pierwiosnka.

Ciekawostki o pierwiosnku lekarskim

• Posiada wiele nazw ludowych: pierwiosnek lekarski, pierwiosnka lekarska, kluczyki niebieskie, kluczyki, klucze/kluczyki św. Piotra, bukwica biała, paraliżowe ziele, kurze łapki, kluczyki św. Jana, kukawcze rękawice, kaczynóżka.
• Roślina warunkowo trująca, dlatego należy uważnie postępować z nim jako surowcem kulinarnym i leczniczym.
• Jest długowieczną rośliną, dożywającą ponad 50 lat.