Wrotycz pospolity

Rola wrotyczu pospolitego

Rola użytkowa

•  W przeszłości bartnicy okadzali nim barcie podczas miodobrania. 
• Jako roślina o mocnej woni, zasobna w silnie działające metabolity wtórne wrotycz wykorzystywany był dawniej jako przyprawa (jego koszyczkowe kwiatostany zapiekano w cieście, a delikatne, młodziutkie pączki marynowano zamiast kaparów). 
• Do dziś w permakulturach, rolnictwie biodynamicznym etc. produkuje się zeń naturalne pestycydy przeciw kleszczom, komarom, molom, mszycom oraz stonce ziemniaczanej (dlatego w wielu językach nazywano go „robaczym zielem”). 
• Podobnie jak inne zioła o działaniu przeczyszczającym i wykrztuśnym służył do odrobaczania zewnętrznie i wewnętrznie, przeciw żylakom, siniakom oraz uporczywym bólom reumatycznym. Nowoczesna farmacja dalej sięga po preparaty z wrotyczu przy wszawicy głowy i genitaliów. Trwają badania nad uzyskaniem bezpiecznych leków przeciw opryszczce z tego zioła. 
• Jako element miejskich łąk kwietnych oraz pastwisk pszczelich ma chronić przed niepożądanymi stawonogami jak komary i kleszcze.

Rola biocenotyczna

Gatunek ceniony za długie, późne kwitnienie, niekiedy aż do początków zimy. W ten sposób wspierwa wiele rodzimych zapylaczy. Żerują na nim stadia larwalne m.in. miernik kędziorek i rzadki miernik szmaragdziak czy zdobik różopas.

Na zdjęciu: wrotycz pospolity & lepiarka jedwabniczka

Morfologia

Wysoka bylina o mocnym, niezbyt przyjemnym zapachu kamfory.

Łodygi są tęgie, sztywne, ulistnione skrętolegle oraz czterokątne. Wypuszcza okazałe, pierzaste liście, przy czym dolne bywają zwykle powcinane pierzaście, górne natomiast wcięto piłkowanie.

W przeciwieństwie do złocieni (jastrunów), do których bywa zaliczany przez niektórych botaników, wykształca wyłącznie pomarańczowe lub ciemnożółte kwiaty rurkowe, z kielichem zredukowanym do błoniastego rąbka. Kwiaty brzeżne w koszyczku są jednostronnie ścięte, bardziej pomarańczowe i tylko żeńskie, natomiast wewnętrzne są obupłciowe a jaśniejsze. Wykształca dość charakterystyczne, baldachowate kwiatostany II rzędu (podbaldachy), zbudowane z kwiatostanów I rzędu (małych, płaskich koszyczków złożonych z tysięcy niepozornych, rurkowych kwiatów pojedynczych).

Owocem wrotyczu będzie niełupka o 5 żeberkach oraz 1 nasieniu. Same nasiona typu ortodoks o MTN 0,2 g. Kiełkowalność dla wrotyczu wynosi zazwyczaj 26,5-29%.