Żmijowiec zwyczajny

Rola żmijowca zwyczajnego

Rola użytkowa

•  Żmijowiec zwyczajny to prastary gatunek siewny, w Polsce uprawiany od starożytności. Produkowano zeń olej i trutkę na szczury. Całe ziele używano jako odtrutkę na jad żmij, przy padaczce, trądziku, przy uporczywym kaszlu, na źle gojące się rany i jako środek znieczulający. Znachorskie leczenie się żmijowcem jest bardzo niebezpieczne, prowadzi do uszkodzeń wątroby i mózgu, objawiających się m.in. urojeniami.
• Wyhodowano szereg odmian ozdobnych tego żmijowca. Różnią się od typu dzikiego pokrojem (często karłowym) i/lub barwą kwiatów (granatową, purpurową, różową, białą). 
• Najmłodsze i najdelikatniejsze, śluzowate liście były też jadane przez ludzi mimo ich toksyczności.
• W Kalifornii ż. zwyczajny do dziś uważany jest za jedną z najlepszych roślin miododajnych. Ceni się go za nietypową budowę kwiatów, chroniących nektar przez wypłukaniem przez ulewy jak i odparowaniem w upał. Zabezpiecza to wyjątkową stabilność nektarowaniu. Amerykańscy pszczelarze bronią się przed wprowadzaniem zakazu uprawy żmijowca zwyczajnego równie zaciekle jak europejscy przed zakazem uprawy nawłoci i grochodrzewu. Późną jesienią dostarcza pszczołom najlepszego nektaru na czas zimowania. Wydajność pyłkowa żmijowca zwyczajnego wynosi 70-80 kg/ha, a cukrowa dojść może do 400 kg/ha. Zwykle jednak bywa mniejsza, rzędu 200-300 kg z ha. Pszczelarze cenią wysoko ten gatunek za fenomenalne nektarowanie od świtu niemal do północy nawet na jałowych, kamienistych lub piaszczystych glebach. Miód żmijowcowy charakteryzuje się jasnożółtą, bursztynową barwą, mocnym, przyjemnym zapachem i uwielbianym przez kupujących smakiem. Nie krystalizuje przez 9-15 miesięcy. Stężenie cukrów zależy w przypadku żmijowca zwyczajnego od jakości gleby, nie od ilości opadów

Rola biocenotyczna

• Zapylają go głównie duże pszczołowate: trzmiele, brzmiki, pszczoły miodne i co okazalsze samotnice. 
• Z powodu kłujących włosków i trującego, obfitującego w alkaloidy oraz krzemionkę ziela, większość roślinożerców unika żmijowca. Żerują jednak na nim gąsienice rusałki osetnika, niektóre wyspecjalizowane pluskwiaki i chrząszcze.

Ciekawostki o żmijowcu zwyczajnym

Żmijowca zwyczajnego łatwo pomylić z podsiewanym przez pszczelarzy żmijowcem babkowatym. U żmijowca babkowatego z korony wystają tylko dwa pręciki, u żmijowca zwyczajnego cztery; a nasada liści jest sercowata jak u niektórych babek (stąd nazwa). Może być też mylony ze żmijowcem greckim Echium creticum, wprowadzonym od kilku lat do mieszanek na łąki kwietne.